BROADVIEW | changing perspectives
Systeemdenken en systeem(wereld)denken: wat zijn de verschillen?

systeemdenken modern times

Systeemdenken en systeem(wereld)denken: wat zijn de verschillen?

Als ontwikkelaars en adviseurs van BROADVIEW gebruiken we de term ‘syteemdenken’ of ‘systems thinking’ nogal eens. En niet zonder reden. Het systeemdenken ligt als fundering onder alle producten en diensten die we aanbieden. We zijn op zijn zachtst gezegd dus nogal overtuigd van de kracht van dat systeemdenken. Tegelijkertijd horen we veel over de belemmeringen die de systeemwereld en het daaruit voortkomende systeemdenken opwerpen als het gaat om innovatie en vernieuwing. Maar is het niet zo dat we met BROADVIEW juist willen bijdragen aan échte vernieuwing en innovatie? Hebben we het dan wel over hetzelfde systeemdenken?

Meer dan één betekenis

Wat blijkt, er zijn meerdere betekenissen als het gaat om systeemdenken. Om te beginnen bij de betekenis die je, vooral in de maatschappelijke en ambtelijke sector, vaak tegen komt. Systeemdenken is hier gelinkt aan het begrip systeemwereld. Een begrip dat door de Duits filosoof en socioloog Jürgen Habermas vanaf 1981 bekendheid kreeg in combinatie met haar tegenpool, de leefwereld. Zonder diep in te gaan op de materie, wordt de systeemwereld hier geduid als het strategisch handelen, gericht op controle en beheersing, vaak geassocieerd met bureaucratie. Aan de andere kant staat de leefwereld voor communicatief handelen, gericht op het tot stand brengen van wederzijds begrip. Deze werelden dienen in balans te zijn. De kritiek is dat in de moderne samenleving de balans steeds verder verschuift in richting van de systeemwereld. Er komen steeds meer regels en procedures waarbij het uiteindelijke doel soms helemaal uit het oog wordt verloren. De negatieve connotatie die het systeem(wereld)denken krijgt binnen deze systeemwereld in de huidige tijdsgeest is duidelijk.

Systeemdenken als katalysator voor vernieuwing

Maar hoe zit het dan met het systeemdenken dat ten grondslag ligt aan échte vernieuwing? Niet geheel verassend bestaat er wel degelijk een verband tussen het begrip systeemwereld en het systeemdenken. De term ‘systeem’ haalde Habermas namelijk uit de systeemtheorie. Een multidisciplinaire theorie waarbij de complexe werkelijkheid wordt beschouwd als een samenstelling van één of meerdere systemen met zowel onderlinge als interne afhankelijkheden. Deze theorie ligt aan de basis van de manier waarop we systeemdenken bij BROADVIEW toepassen. Enkele populaire namen in dat systeemdenken zijn Peter Senge (o.a. The fifth discipline), Donella Meadows (o.a. The limits to growth), Russell L. Ackoff (o.a. Systems Thinking for Curious Managers) en Peter Checkland (o.a. Systems Thinking, Systems Practice).

Een voorbeeld maakt onze manier van systeemdenken misschien het best duidelijk. Neem een situatie, bijvoorbeeld de stand van zaken omtrent het faillissement van de V&D. Met BROADVIEW gaan we vervolgens in kaart brengen welke invloeden er zijn op die situatie. Je kunt dan bijvoorbeeld denken aan een aantal harde aspecten als (financiële) regelgeving, ontwikkeling van de markt, beschikbaarheid van nieuw vreemd vermogen. Ook zullen er tal van zachte aspecten een rol spelen, bijvoorbeeld het imago van het merk, vertrouwen in de directie, de reputatie van de potentiële investeerders, tradities in het bedrijf. Al deze aspecten beïnvloeden niet alleen de situatie, maar mogelijk ook elkaar. De verzameling aspecten met de onderlinge relaties is hier het systeem dat we beschouwen.

Door op deze manier naar de wereld te kijken, maken we het lastiger om te snelle, weinig gefundeerde conclusies te trekken. We trachten reflexacties met ongewenste bijwerkingen te voorkomen. Het expliciet meenemen van de onderlinge afhankelijkheden, stelt ons in staat om nieuwe oplossingsrichtingen te ontdekken en om door te redeneren over de uitwerking van een interventie. De manier van denken is er juist op gericht om je los te laten komen van de vaste, ingesleten patronen en redenaties uit de systeemwereld. Alleen dan kom je namelijk tot échte vernieuwing.

Tot slot

Een vraag die we ook vaak tegenkomen is of het systeemdenken dat we bij BROADVIEW toepassen iets te maken heeft met systemisch werken, bijvoorbeeld familieopstellingen. Ook dit is een heel andere tak van sport die nagenoeg geen relatie heeft met wat we bij BROADVIEW doen.

 

Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn
Tags: , , , , , ,

About the Author

mm

Ik heb een intrinsieke drive om complexe vraagstukken te willen begrijpen. Hierbij laat ik geen enkel hulpmiddel onbenut. Ik ben in staat om snel het hele plaatje scherp te krijgen. Mijn doel is bereikt, wanneer de verkregen inzichten effectief kunnen worden benut.